DIESTIAANSE HEUVELS

Wie het idyllische dorpje Meldert bij Lummen binnen rijdt kan er niet omheen kijken. Kom je uit de richting Diest, Tessenderlo of Paal-Beringen, dan wordt de toegang tot Meldert beheerst door twee heuvels: de “Hertenrodeberg” en de “Venusberg”. Ten zuiden van Meldert zien we nog zo’n molshoop liggen: de “Willekensberg”.

Voornoemde heuvels maken deel uit van een eigenlijk uitgestrekt landschap dat beheerst wordt door een aaneenrijging van heuvels waarvan de grootste concentratie is terug te vinden in het Hageland, Heuvelland (West-Vlaanderen) en in de “Vlaamse Ardennen” (Oost-Vlaanderen). Deze heuvels noemen we “Diestiaanse heuvels” of “Zanden van Diest” of “Getuigenheuvels”.

Ze liggen er al lang, die heuvels. Hun vorming begon zo’n 8 miljoen jaar geleden. Stel nu, je wandelt naar het hoogste punt in Meldert, de top van de Venusberg (60  m) en je wil wel eens weten hoe de omgeving zo’n 8 miljoen jaar geleden eruit zag. Je neemt best je voorzorgen voor je u waagt aan een tijdssprong. Neem in de eerste plaats een duikerspak mee, want je zult nat worden.

Acht miljoen jaar geleden, in het laat-Mioceen [1] begon de zeespiegel te stijgen en kwam heel Vlaanderen onder water te liggen. In westelijk midden-Limburg,, Hageland, de Vlaamse Ardennen, de westelijke verlenging ervan (Kemmelberg, en Kasselberg en Katsberg) en in Frans Vlaanderen.werd door getijdestroming, zandbanken gevormd. De kustlijn van de Diestaanzee [2] reikte tot onder de taalgrens met Wallonië.

Het bijzondere aan dit zand is dat het rijk is aan glauconiet [3]. Dit mineraal bevat veel ijzer. Toen de zee zich zo’n 3 miljoen jaar geleden terugtrok, kwamen de zandbanken bloot te liggen. Het glauconiet begon door contact met de lucht, te oxideren tot limoniet en de roest die daardoor ontstond deed het zand samenklitten tot ijzerzandsteen. Op de plaatsen waar de ijzerzandsteen ontbrak werden zachtere lagen gewoon weggespoeld. De ijzerzandsteenheuvels boden veel weestand aan latere erosie. De ijstijden [4] die daarna volgden hebben ook niet veel bijgebracht aan de verwering van dit hard gesteente. Wat er uiteindelijk overbleef zien we vandaag nog steeds, een typisch heuvellandschap.

( Bron kaart: Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap - Afdeling Natuurlijke Rijkdommen en Energie)

Van op de top van de Venusberg, zicht op een weids panorama over “de valei van de zwarte beek”. In de prehistorie wist men deze uitkijkpost al zeer te waarderen. Vele neolithische artefacten werden er teruggevonden.

De Venusberg dankt zijn naam aan de vele vennen die destijds terug te vinden waren op deze heuvel. In 1665 sprak men al van de “Venderberch”. Het biotoop op deze heuvel is van hoge ecologische waarde. Naast droge heide treft men er ook natte heide aan. De drassige omgeving op 60 m hoogte is uniek en ontstond door de “kwelbronnen” die men terugvindt langs de flanken op een ondoordringbare ijzerzandsteenlaag.

De dennen die thans hoofdzakelijk de omgeving kleuren, werden oorspronkelijk aangeplant voor de mijnbouw. Meldert telt verschillende holle wegen. Eentje ervan vind men terug op de Venusberg. In juni 2008 werd rond de Venusberg door Natuurpunt een nieuw wandelgebied geopend. Er werden ook op bepaalde stukken dennen gekapt om het oorspronkelijke heidelandschap terug te laten floreren. Heidezaad in de grond is zeer kiemkrachtig en kan lang overleven.

 


[1] Zoals geschiedenis ingedeeld wordt in tijdvakken gaat men het zelfde doen om geologische tijdperken te bepalen. Het Laat-Mioceen (periode tussen 7,3 miljoen en 5,3 miljoen jaren) is een onderdeel van het tijdsvak (eigenlijk serie genoemd) Mioceen (periode tussen 23 miljoen en 5,3 miljoen jaren).

[2] De diestiaanzee is een oude zee die over een periode van 70 tot 3 miljoen jaar geleden (in het Tertiair) regelmatig Vlaanderen overspoelde. Hierbij werden allerlei klei- en zandlagen afgezet.

[3] Glauconiet is een blauw-of geelgroen tot groen mineraal dat zeer vaak gevormd wordt, voornamelijk door verwering van biotiet in ondiep zeewater.

[4] De laatste 2,5 miljoen jaar werd het noordelijk halfrond tientallen malen geteisterd door een ijstijd. Deze ijstijden (glacialen)wisselen zich periodiek af met warmere tussenperiodes (interglacialen). De laatste ijstijd begon 130.000 jaar geleden en duurde tot 12.000 VC. Thans bevinden we ons weer in zo’n warmere interglaciale.